Het HDC na vijftig jaar: de toekomst tegemoet

Published on: Aug 24, 2021
Written by: Fred van Lieburg

Op 1 mei 2021 bestond het HDC vijftig jaar. Door de coronacrisis is er (nog) geen uitgebreide aandacht aan gegeven, al zit een uitbundige jubileumviering zoals in 2011 bij het veertigjarig bestaan er niet in. De situatie is aanzienlijk veranderd. Decennialang was het HDC als Historisch Documentatiecentrum voor de Geschiedenis van het Nederlands protestantisme na 1800 een fysiek onderdeel van de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit. Bij een reorganisatie in 2014 werd de documentaire functie – gebaseerd op de rijke collecties protestants erfgoed – losgekoppeld van de rol als expertisecentrum. De archiefzorg bleef bij de UBVU, het historisch onderzoek werd ondergebracht bij de Faculteit der Geesteswetenschappen.

De stuwende kracht van het HDC, hoogleraar-directeur George Harinck, vertrok in 2017. Hij werd opgevolgd door Bart Wallet, die al enkele jaren als onderzoekscoördinator aan de instelling verbonden was. In een lezenswaardig artikel legde hij uit hoe de organisatorische omslag deel uitmaakte van een bredere ontwikkeling in het academische landschap en het vakgebied van de religiegeschiedenis. Wallet schetste hoe de inhoudelijke missie van een documentatiecentrum als ‘kennismakelaar’ ook te midden van veranderingsprocessen als digitalisering en internationalisering volop van kracht blijft.

Om de aan de VU aanwezige krachten te bundelen, fuseerde het HDC vorig jaar met het Amsterdam Centre for Religious History. Daarmee stelde het centrum zich open voor de bestudering van religie in al haar culturele en confessionele vormen en in onbeperkte grenzen van tijd en ruimte. Dat neemt niet weg dat het Nederlandse protestantisme – voor en na 1800 – voor het HDC Centre for Religious History een vanzelfsprekend zwaartepunt zal blijven. Daarbij profiteren we van de voor onderzoek en onderwijs zo vruchtbare Bijzondere Collecties bij de UBVU, waaronder nog altijd de collectie HDC|Protestants Erfgoed. Zo bezien is er in vijftig jaar ook weer weinig veranderd.

Intussen geniet archivaris Hans Seijlhouwer na ruim veertig jaar trouwe dienst aan het HDC van zijn pensioen. Hij kreeg een capabele opvolger in Jasmijn Vervloet. En nu volgt Bart Wallet zijn roeping naar de nieuwe leerstoel Joodse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Zelf vind ik het een eer om als directeur het stokje te mogen overnemen. Met collega Wim Berkelaar ga ik de uitdaging aan de functie van het centrum binnen en buiten Nederland te blijven waarmaken. Dat kan volgens mij in goed samenspel tussen de research fellows die regelmatig hun wetenschappelijke ervaringen uitwisselen, de vrijwilligers die collecties helpen ontsluiten, studenten die college- of stagelopen, en last but not least alle geïnteresseerden in theologie-, kerk-, religie- en cultuurgeschiedenis die de activiteiten van het HDC volgen.

Tegenwoordig wordt in de geschiedbeoefening veel energie gestoken in digitalisering, zowel wat betreft het documenteren van archieven en het opbouwen van databestanden als het gebruik van slimme software om teksten – zelfs in oud schrift – te lezen en analyseren. Ik denk dat er voor de religiegeschiedenis een bijzondere verantwoordelijkheid geldt om in die ontwikkeling mee te komen. Onder historici is de aandacht voor de religieuze factor in het verleden en het begrip van geloof in vroeger tijden niet vanzelfsprekend. We moeten ervoor zorgen dat zoveel mogelijk bronnen volgens de daarvoor geldende richtlijnen in de duurzame digitale infrastructuur van het historisch onderzoek terecht komen. Zo kunnen we bijdragen aan maximale zichtbaarheid, toegankelijkheid en verwerking van het religieuze erfgoed in de toekomst.

Enkele jaren geleden heb ik samen met HDC-promovendus Koos-jan de Jager via het platform ‘Vele Handen’ een dataset van de namen en woonplaatsen van honderdduizenden – protestantse en katholieke – ondertekenaars van het Volkspetitionnement in 1878 gerealiseerd. Momenteel loopt opnieuw dankzij financiering door de Stichting Dr. Abraham Kuyperfonds een soortgelijk project over de eerste donateurs van de VU-Vereniging rond 1880. Over de termijn van de late Middeleeuwen tot onze eigen tijd zijn er nog talloze thema’s uit de Nederlandse religiegeschiedenis waar vele handen licht werk maken van het opdelven en consolideren van min of meer grootschalige dataverzamelingen.

Heritage – Digitality – Competence: zo zou je de blijvende roeping van het HDC in een drieslag kunnen verwoorden. Die laatste factor van competentie is misschien wel het belangrijkst: het interpreteren van bronnen, het overdragen van kennis, het stimuleren van onderzoek, het delen van expertise, alles zowel onder studenten en promovendi als onder het publiek. We zullen hierbij samenwerking voortzetten en zoeken met voor de hand liggende partners: onze eigen Universiteitsbibliotheek, het interfacultaire Network Institute en CLUE+, het KNAW Humanities Cluster, het Netherlands eScience Center, en de zusterinstellingen in Nijmegen (Katholiek Documentatiecentrum), Kampen (ADC) en Leuven (KADOC). Ten slotte is er de onmisbare Stichting ter Ondersteuning van het HDC, die al dat moois mede mogelijk maakt en er de donateurs van tijd tot tijd boeken en activiteiten voor teruggeeft. We gaan ervoor.

OTAP_STATE